Thể Công Viettel gặp Bắc Ninh: năm trận không thắng và cái bẫy của một trận được gọi là dễ

Năm lần liên tiếp, tôi nhìn thấy đúng một động tác. Bóng nằm trong lưới, một cầu thủ áo đỏ bước vào, cúi xuống, nhặt bóng, đi bộ về vạch giữa sân. Không ai chạy. Không ai giơ tay. Cái cách một đội bóng nhặt bóng khỏi lưới nói nhiều hơn mọi bảng thống kê về trạng thái của họ, và ở Thể Công Viettel, động tác ấy đã thành nghi thức.

Tôi viết những dòng này trước trận gặp Bắc Ninh, không để đoán tỷ số. Sau năm mươi mốt năm ngồi ở khán đài và trước màn hình, tôi học được một điều: đội bóng đang khủng hoảng thường thua vì đã quên mất mình là ai lúc bóng lăn, chứ không vì thiếu kỹ thuật. Thứ ký ức ấy không pha quay chậm nào chữa được.

Bối cảnh

Thể Công Viettel bước vào trận này với năm trận liên tiếp không thắng trên mọi đấu trường. Bắc Ninh, đối thủ của họ, hai trận. Hai đội từng gặp nhau ở Cúp Quốc gia hồi tháng Ba, khi đội bóng áo lính thắng 1-0. Tôi ghi lại đúng những gì mình có, và ghi thêm rằng cả hai chuỗi trận ấy đều chưa được kiểm chứng độc lập.

Có một chi tiết tôi muốn dừng lại lâu hơn mức người ta thường dừng. Bài giới thiệu trận này chỉ ghi V-League. Với người viết bóng đá Việt Nam, chữ ấy có thể là V.League 1, cũng có thể là V.League 2. Nếu Bắc Ninh là đội hạng dưới, trận Cúp Quốc gia tháng Ba là một trận khác hạng, chơi dưới một hệ thống đăng ký cầu thủ khác, có thể khác cả suất ngoại binh lẫn thẻ phạt treo giò. Một trận thắng 1-0 ở đó chẳng phải bản thiết kế cho trận này. Nó chỉ là ký ức.

Tôi đã ngồi đủ nhiều buổi chiều ở sân Hòa Xuân để biết một đội bóng có thể thắng một trận Cúp bằng cảm xúc và thua mười trận giải bằng cấu trúc. Cúp là nơi cảm xúc cầm trịch. Giải là nơi cấu trúc trả lời. Sân Hòa Xuân vắng lặng đến mức tôi nghe được tiếng trái bóng thở dài.

Về nguồn lực, khoảng cách giữa hai đội là thật, dù bản tin không có một dòng nào nói về tiền. Thể Công Viettel là đội bóng của một tập đoàn viễn thông gắn với quân đội, mô hình vận hành không sống bằng lãi bán cầu thủ hay tiền bán vé. Bắc Ninh là đội tỉnh. Khoảng cách ấy không tạo ra áp lực phá sản. Nó tạo ra một loại áp lực khác: áp lực thương hiệu. Và áp lực thương hiệu thì luôn được truyền xuống dưới, vào chiếc ghế huấn luyện viên.

Ở một đội bóng như thế, rủi ro thật không nằm ở bảng cân đối. Nó nằm ở chỗ những cầu thủ giỏi nhất đọc bảng xếp hạng và sự ổn định của ban huấn luyện như tín hiệu nghề nghiệp. Một chuỗi năm trận không thắng không làm đội bóng mất tiền. Nó làm đội bóng mất thời gian, và thời gian là thứ duy nhất một lò đào tạo không thể mua lại.

Cái cửa hẹp

Chuỗi năm trận ấy nói gì? Nó nói rất ít, và đó chính là điều tôi muốn nói. Trong một mùa V.League hai mươi bốn đến hai mươi sáu vòng, năm trận là khoảng một phần năm, đủ dài để lời giải thích do may mắn trở nên khó tin, nhưng quá ngắn để tách sụp đổ cấu trúc ra khỏi lịch thi đấu khắc nghiệt cộng với hiệu suất dứt điểm tệ. Muốn tách hai thứ ấy, người ta cần dữ liệu quá trình: bàn thắng kỳ vọng, bàn thua kỳ vọng, số cú sút, số lần chạm bóng trong vòng cấm. Tôi không có những thứ ấy. Một người viết trung thực phải nói ra chỗ mình trống, thay vì lấp nó bằng giọng chắc nịch.

Nhưng có một thứ tôi đọc được từ cách người ta nói về trận đấu này. Cách gọi một trận là dễ chính là hành động tạo áp lực, không phải quan sát trung lập. Khi một trận giữa mùa được giới thiệu là cơ hội tốt để cắt chuỗi, nó thôi là một trận bóng. Nó thành cuộc trưng cầu ý kiến về chiếc ghế.

Đọc theo hướng ấy, giả thuyết chiến thuật đáng theo đuổi nhất là thế này. Nếu Bắc Ninh được xem là đối thủ dễ, gần như chắc chắn họ sẽ chơi khối phòng ngự thấp, nhường bóng, đứng sau quả bóng. Với một đội cầm bóng nhiều như Thể Công Viettel, đó là bài kiểm tra khó chịu nhất, và nó không kiểm tra hàng thủ. Nó kiểm tra khả năng tạo cơ hội trước một hàng phòng ngự đã đông và đã chọn vị trí trước. Kiểu thất bại kinh điển của đội chơi kiểm soát chẳng phải bị phản công, mà là cầm bóng sáu mươi lăm phần trăm và không biết làm gì với nó.

Ở Thể Công Viettel, gánh nặng ấy thường dồn vào ba người. Khuất Văn Khang phải xoay trở ở hành lang, Nguyễn Đức Chiến phải dâng cao tìm khoảng trống giữa hai tuyến, Trần Danh Trung phải làm tường trong vòng cấm. Khi ba người ấy bị khóa bằng ba cái bóng áo khác, đội bóng không còn phương án B. Và một đội không có phương án B thường chọn phương án C: sút xa. Sút xa là tiếng thở dài của một đội bóng bế tắc.

Tôi gọi đó là hội chứng cái cửa hẹp: đội mạnh gặp đội yếu không thua vì đội yếu hay, mà vì đội mạnh chỉ có một cánh cửa để đi qua, và đội yếu đã đứng sẵn ở đó. Mở cánh cửa thứ hai — một đường chuyền chéo, một pha đổi cánh nhanh, một cầu thủ dám đi bóng vào giữa — là việc của huấn luyện viên, không phải việc của cầu thủ. Cầu thủ chỉ làm được điều họ được cho phép làm.

Bùi Tiến Dũng, ở tuổi này, là người tôi vẫn tin. Không vì anh còn nhanh. Vì anh là người hiếm hoi trong đội hình ấy còn nhớ cảm giác đứng trong một hàng thủ biết mình đang làm gì. Đội bóng đang khủng hoảng cần một ký ức sống hơn là thêm một ý tưởng mới.

Đi ngược đám đông

Đây là chỗ tôi muốn đi ngược.

Người ta đọc chuỗi năm trận như một bản cáo trạng. Tôi đọc nó như một đặc điểm của giải đấu. V.League có kim tự tháp nguồn lực bị nén rất mạnh dưới ba bốn đội đầu bảng. Trong một giải như thế, chuỗi năm trận không thắng là chuyện thường, kể cả với đội tốt. Nó chỉ thành khủng hoảng khi có người gọi nó là khủng hoảng, và ở Việt Nam, người gọi thường là người viết.

Chuỗi hai trận của Bắc Ninh còn ít giá trị hơn nữa. Hai trận chẳng phải xu hướng phong độ. Hai trận là nhiễu. Gộp hai chuỗi ấy thành một câu văn cân đối — cả hai đều đang có phong độ không tốt — là phép đối xứng tu từ, không phải một điểm dữ liệu. Người viết bóng đá hay mắc lỗi ấy vì nó làm câu văn đẹp. Bóng đá không cần câu văn đẹp. Bóng đá cần câu văn đúng.

Điều nguy hiểm nhất cho Thể Công Viettel ở trận này không phải là thua. Là thắng. Một trận thắng ở đây sẽ bị đọc thành bước ngoặt, trong khi giá trị thông tin của nó gần bằng không — vì đối thủ được cho là yếu, vì kỳ vọng đã được dựng sẵn từ trước, vì một kết quả tốt sẽ che đi đúng cái vấn đề cần nhìn: khả năng tạo cơ hội trước khối phòng ngự thấp. Đội bóng sẽ bước vào bốn vòng tiếp theo với niềm tin cũ và phương án cũ. Còn nếu thua, chiếc ghế sẽ rung, và người ta sẽ đổ lỗi cho một người thay vì một cấu trúc. Cả hai kết cục đều dạy đội bóng sai bài học.

Bắc Ninh, ở góc nhìn này, là đối thủ khó chịu nhất mà một đội đang khát thắng có thể gặp: một đội không còn gì để mất, chơi trên sân người khác, không bị ai kỳ vọng. Những đội như thế không sợ thua. Họ chỉ sợ bị bỏ qua. Và một đội sợ bị bỏ qua sẽ chơi bằng thứ nhiệt tình mà đội đang khủng hoảng không mua được bằng tiền.

Còn một biến số nữa tôi để riêng ra, không phải vì nó lớn, mà vì nó dễ bị bỏ qua: trọng tài. V.League những mùa gần đây sống chung với VAR phủ không đều và với ngưỡng chấp nhận va chạm khá rộng. Nếu chuỗi trận của Thể Công Viettel có dính vài pha penalty hoặc vài tình huống VAR ở rìa, thì câu chuyện không còn là chiến thuật nữa. Tôi chưa thấy bằng chứng nào như thế trong tay. Tôi chỉ ghi nó lại như một thứ cần nhìn.

Đóng băng

Trái bóng sẽ lăn, và sau chín mươi phút sẽ có một tỷ số. Tỷ số ấy sẽ không trả lời câu hỏi tôi quan tâm: Thể Công Viettel đã tìm được cánh cửa thứ hai chưa, hay chỉ đứng lâu hơn ở cánh cửa thứ nhất và chờ nó tự mở.

Bị chê thơ trên sóng hình là điều tôi tự hào — trái bóng vốn là thơ. Một bài thơ hay không được đánh giá bằng số câu. Nó được đánh giá bằng chỗ người đọc phải dừng lại.

Tôi sẽ dừng ở phút thứ mười lăm. Nếu đến lúc ấy đội bóng áo lính vẫn chỉ có một hướng tấn công, trận này đã có kết quả, bất kể bảng điện tử nói gì. Khán đài trống, nhưng lịch sử vẫn cần khán giả để kể lại nỗi buồn đẹp nhất của mình.