Luật gọi bi ở Phú Thọ Arena: Dương Quốc Hoàng và bài toán 10-ball không có chỗ cho may mắn

Trên một bàn đấu ở Phú Thọ Arena, bi số 7 lăn vào góc phải. Khán đài nhổm dậy. Trọng tài lắc đầu. Cú đánh không được tính, vì cơ thủ chưa gọi lỗ trước khi ra cơ. Bàn bi trở về thế cũ, lượt cơ đổi chủ. Một khán giả sau lưng tôi hỏi bằng tiếng Anh: “Vậy may mắn để làm gì?” Đúng. May mắn để làm gì, khi luật không cho nó tồn tại.

Đó là giải vô địch thế giới 10-ball nam của Hiệp hội Pool-Billiard Thế giới (WPA), tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 19 đến 26 tháng 9 — kỳ thứ hai liên tiếp Việt Nam đăng cai. Giải nằm trong cụm ba sự kiện: nội dung 10-ball nam với quỹ thưởng 500.000 USD, trong đó nhà vô địch nhận 80.000 USD, tương đương khoảng 2 tỷ đồng; Poison Saigon Women’s 9-Ball Open dành cho nữ, 21–25 tháng 9, quỹ 90.000 USD; và nội dung đôi nam nữ Box Billiards, 19–23 tháng 9, quỹ 111.000 USD. Tổng cộng hơn 700.000 USD cho cả cụm. Gần 200 cơ thủ từ 40 quốc gia góp mặt. Ban tổ chức gồm WPA cùng cơ quan thể thao thành phố và các liên đoàn bi-a quốc gia, thành phố.

Người xem quen với 9-ball thường nghĩ pool là môn của những cú bùng nổ. Không hẳn. Khác biệt nằm ở luật gọi bi.

Ở 9-ball, cơ thủ chỉ cần chạm bi có số nhỏ nhất trước; nếu một bi khác vô tình rơi vào lỗ, nó vẫn được tính. Cú đánh hỏng có thể biến thành điểm. Ở 10-ball, luật gọi bi buộc cơ thủ chỉ định rõ bi nào vào lỗ nào. Bi rơi sai lỗ, hoặc rơi mà không được gọi, không tồn tại trên bảng điểm. May mắn bị loại khỏi phương trình.

Khi may mắn bị loại khỏi phương trình, phần thưởng dồn hết cho người kiểm soát được bi cái. Cơ thủ phải tính trước ba, bốn lượt cơ. Mỗi cú đánh là một quyết định về vị trí để lại — đưa bi vào lỗ là chuyện nhỏ, đặt bi cái ở đâu cho lượt sau mới là chuyện lớn. Và khi không còn đường thoát bằng may mắn, đánh an toàn trở thành vũ khí thật: đẩy đối thủ vào thế không có cú đánh sạch nào, buộc họ phạm luật, rồi thu về lượt cơ cùng thế bàn thuận lợi.

Đây là lý do tôi giữ thói quen cũ từ những năm ngồi trong phòng phân tích video. Người ta xem pool để tìm cú đánh đẹp. Tôi xem để đếm số lần bi cái dừng sai nửa gang tay.

Mùa hè bên ông thầy người Đức, tôi học được rằng áp lực không phải là cơn giận, nó là một phép tính. Câu đó đúng với gegenpressing, và đúng không kém với bàn bi ở Phú Thọ Arena. Không có cơn giận nào gọi được lỗ.

Trang báo nguồn gọi Dương Quốc Hoàng — biệt danh “Hoàng Sao” — là cơ thủ số 1 Việt Nam, và dẫn nhận định rằng anh là ứng viên nặng ký cho chức vô địch. Tôi muốn tách hai vế đó ra.

Vế thứ nhất có cơ sở. Đây là lần thứ ba Hoàng góp mặt ở chính giải này, và kết quả đi theo một đường thẳng: rời giải sớm, rồi vòng 1/32, rồi vòng 1/16. Ba điểm dữ liệu, mẫu nhỏ, nhưng hướng đi không mơ hồ. Trong một bộ môn mà luật gọi bi thưởng cho kinh nghiệm lặp lại, đó là tín hiệu thích nghi.

Vế thứ hai thì khác. “Ứng viên nặng ký” là ý kiến của một nguồn trong nước. Bản tin không nêu thứ hạng thế giới của Hoàng, không nêu thành tích đối đầu với bất kỳ cơ thủ quốc tế nào, và không nêu tên ứng viên nào ngoài Việt Nam. Không có đối chiếu thì không ai xác nhận được nhãn “ứng viên vô địch” ngoài việc tin vào người phát ngôn.

Đáng chú ý hơn: vòng 1/16 mùa trước diễn ra tại sân nhà, mùa này lại ở Thành phố Hồ Chí Minh. Biến số lợi thế sân nhà được giữ nguyên. Chuẩn đối chiếu hợp lý nhất cho Hoàng nằm ở vòng 1/16; chiếc cúp là câu chuyện khác.

Bên cạnh Hoàng còn bốn cơ thủ Việt Nam: Lương Đức Thiện, Phạm Phương Nam, Nguyễn Anh Tuấn, Chu Việt Hoàng. Sự tồn tại của một nhóm năm người, thay vì một lá cờ đơn độc, là tín hiệu đáng giá hơn câu chuyện ngôi sao. Nó gợi ý một đường ống đào tạo đang chạy: từ phòng bi ở các thành phố, qua hệ thống giải quốc gia, tới suất thi đấu quốc tế. Đó là cấu trúc. Khoảnh khắc để lại cho người khác.

Về phía đội khách, tôi không dựng được bản đồ quyền lực thế giới từ bản tin này, vì không có tên nào. Những trung tâm truyền thống của American pool mà bốn thập niên theo nghề dạy tôi là Hoa Kỳ, Philippines, Đài Loan và một phần châu Âu. Việt Nam đang leo lên, chưa nắm giữ. Khoảng cách đó không rút ngắn bằng việc đăng cai.

Nếu ai đó nói rằng tổ chức được giải vô địch thế giới hai năm liền tự động khiến nền pool Việt Nam mạnh lên, tôi sẽ hỏi ngược: tiền chảy vào đâu?

Cấu trúc cụm giải cho một câu trả lời. Hai trong ba nội dung mang tên thương hiệu thiết bị — Poison và Box Billiards. Nhà sản xuất cơ và phụ kiện không tài trợ từ ngoài vào; họ nằm trong tên giải. Mô hình rõ ràng: đổi tiền lấy hiện diện, hiện diện lấy người tiêu dùng.

Mặt trái là tính phụ thuộc. Một nền pool lấy nhà tài trợ thiết bị làm xương sống sẽ chịu rủi ro nếu một thương hiệu rút. Và đây là điểm tôi thấy đáng bàn hơn cả câu chuyện “ứng viên nặng ký”: sự nghiệp quốc tế của một cơ thủ số 1 quốc gia, đặt trên một thị trường tổ chức giải phụ thuộc hai năm liền, vẫn đang đứng trên một chân.

Thị trường chuyển nhượng không nói dối. Nó chỉ thổi phồng sự thật thành con số. Con số thật ở đây là 80.000 USD cho nhà vô địch, và không một dòng nào trong bản tin nói về thu nhập, hợp đồng hay lịch thi đấu cá nhân của Hoàng. Khoảng trắng đó phản ánh bản chất của một thị trường bộ môn đang hình thành.

Người ta hay hỏi tôi môn nào khắc nghiệt nhất. Đừng hỏi tôi triết lý là gì. Hỏi tôi cơ thủ đó để lại gì trên bàn ở rack thứ chín, khi tỷ số 4-4 và bi cái nằm sát băng dài.

Ở 10-ball, câu trả lời không thể trốn vào may mắn. Với gần 200 cơ thủ và thể thức loại trực tiếp, biên độ sai số vẫn đủ rộng để một suất vòng 1/16 chưa phải kết quả bảo đảm. Nhưng có một điểm tinh tế mà nhiều người bỏ qua: chính luật gọi bi làm giảm dao động ngẫu nhiên, nghĩa là nó không làm trận đấu dễ đoán hơn, mà làm trận đấu công bằng hơn. Cơ thủ thắng vì đánh tốt hơn, không vì bi lăn giúp.

Tôi không xem trận đấu từ khán đài. Tôi đếm khoảng trống giữa bi cái và đường bi. Ở Phú Thọ Arena, khoảng trống đó quyết định ai ở lại đến Chủ nhật.

Câu hỏi kiểm chứng cho kỳ sau rất cụ thể: Dương Quốc Hoàng có vượt được vòng 1/16 tại sân nhà không? Nếu có, nhãn “ứng viên” bắt đầu có nền. Nếu không, chuỗi cải thiện ba kỳ cần được đọc lại như một đường cong đã chững, không phải một đường thẳng.

Và câu hỏi lớn hơn, câu hỏi mà một kỳ giải không trả lời được: năm thứ ba có tới không? Nếu Việt Nam đăng cai lần thứ ba liên tiếp, đó là bằng chứng về một hạ tầng. Nếu không, thứ đang được xây ở Thành phố Hồ Chí Minh là một tuần lễ, chưa phải một nền tảng.